Długowieczność dla bogatych? Jak status społeczny decyduje o tym, ile żyjemy?

W teorii Polacy chcą żyć długo. Regularnie badać się, zdrowo odżywiać, więcej się ruszać. Raport „Spojrzenie Polaków na długowieczność. Między deklaracjami a codziennością” przygotowany na zlecenie Gedeon Richter Polska pokazuje jednak coś znacznie bardziej skomplikowanego. Z jednej strony większość badanych wierzy, że długość życia zależy przede wszystkim od codziennych wyborów. Z drugiej, dane pokazują, że nie wszyscy mają takie same możliwości, głównie ze względów materialnych.

Z tego artykułu dowiesz się:

• Jak status społeczny i materialny wpływa na długość życia
• Dlaczego osoby w trudniejszej sytuacji finansowej rzadziej wykonują badania profilaktyczne
• W jaki sposób stres finansowy wpływa na zdrowie i długość życia
• Dlaczego samotność i relacje społeczne mają znaczenie dla zdrowia
• Czy naprawdę wszyscy mamy takie same szanse na długie i zdrowe życie

Jedz zdrowiej. Ruszaj się więcej. Śpij osiem godzin dziennie. Regularnie się badaj. Wszyscy wiemy, że nasze codzienne nawyki zdecydowanie wpływają na długość i jakość naszego życia, jednak rzeczywistość często wygląda inaczej. Bo co, jeśli regularne badania oznaczają konieczność wzięcia wolnego dnia w pracy, a zdrowe jedzenie jest zwyczajnie droższe, do tego dochodzi często brak motywacji i zastanawianie się, ile pieniędzy zostaje do końca miesiąca. Coraz więcej danych pokazuje, że długość życia zależy również od czynników, na które często mamy ograniczony wpływ: dochodów, wykształcenia, warunków mieszkaniowych, miejsca urodzenia, relacji społecznych czy dostępu do opieki zdrowotnej.
– Mam poczucie, że w dyskusji o długowieczności wciąż za mało mówi się o przywilejach – mówi dr Zofia Małkowicz, badaczka, socjolożka i autorka raportu „Spojrzenie Polaków na długowieczność. Między deklaracjami a codziennością”. – Często zakładamy, że osoby o niższych dochodach po prostu rzadziej się badają, jakby była to wyłącznie kwestia indywidualnych decyzji. Tymczasem rzeczywistość jest znacznie bardziej złożona. – dodaje ekspertka.

Jak status społeczny i materialny wpływa na długość życia?

Najbardziej widocznym przykładem nierówności zdrowotnych pozostaje profilaktyka. Z raportu „Spojrzenie Polaków na długowieczność. Między deklaracjami a codziennością” przygotowanego na zlecenie Gedeon Richter Polska wynika, że aż 60 proc. ubogich Polaków nie wykonuje regularnych badań profilaktycznych. Wśród osób zamożniejszych odsetek ten wynosi 38 proc.
– Dla osób żyjących w niepewności finansowej regularne badania często przestają być priorytetem, ale nie dlatego, że zdrowie jest mniej ważne, tylko to miejsce zajmują inne, bardziej palące potrzeby – tłumaczy dr Zofia Małkowicz. – Pojawia się też lęk: co stanie się, jeśli badania wykryją problem? Czy będzie mnie stać na leczenie? Czy będę czekać miesiącami na diagnostykę? To mechanizm dobrze znany psychologom. Kiedy problem wydaje się przekraczać nasze możliwości finansowe, emocjonalne albo organizacyjne, częściej zaczynamy go unikać. Nie dlatego, że nie rozumiemy zagrożenia. Dlatego, że wydaje się ono zbyt trudne do udźwignięcia – wyjaśnia badaczka.
W praktyce oznacza to, że zdrowie coraz częściej przegrywa z codziennością. Bo kiedy trzeba wybierać pomiędzy badaniami a rachunkami, prywatną wizytą a innymi wydatkami, niestety profilaktyka schodzi na dalszy plan.

Nierówności społeczne a zdrowie. Samotność również skraca życie

Pieniądze powiązane są również z czymś znacznie trudniejszym do zmierzenia: relacjami społecznymi. W raporcie „Spojrzenie Polaków na długowieczność. Między deklaracjami a codziennością” pojawia się kolejna, smutna statystyka. Okazuje się, że osoby znajdujące się w trudniejszej sytuacji materialnej znacznie częściej deklarują samotność. Aż 38 proc. przyznaje, że czuje się osamotniona często lub zawsze. Wśród osób zamożniejszych podobne doświadczenia deklaruje jedynie 10 proc. – Status materialny wpływa na zdrowie nie tylko poprzez dostęp do pieniędzy czy opieki medycznej. Oddziałuje również na poczucie bezpieczeństwa, dobrostan psychiczny i zasoby do budowania relacji społecznych – tłumaczy dr Małkowicz. Samotność coraz częściej przestaje być postrzegana wyłącznie jako problem psychologiczny. Coraz częściej uznaje się ją również za istotny czynnik wpływający na zdrowie.

Dlaczego niektórzy żyją krócej, mimo że tak samo jak inni starają się dbać o swoje zdrowie?

Szacunkowo bezrobocie może skracać życie średnio o 4,2 roku. Niskie dochody o 3,5 roku. Niskie wykształcenie o kolejne 3,1 roku¹. Nawet brak partnera życiowego wiąże się ze skróceniem oczekiwanej długości życia. Takie dane wprost pokazują, że nie wszyscy mamy takie same możliwości dbania o siebie. – O zdrowiu zwykle myślimy w dwóch kategoriach: genów albo indywidualnych wyborów. Problem polega na tym, że pomiędzy nimi istnieje ogromny obszar czynników społecznych. Można powiedzieć, że długość życia zależy również od zestawu kart, który dostajemy na starcie – mówi dr Zofia Małkowicz. – Nie wybieramy rodziny, w której się rodzimy. Nie wybieramy sytuacji ekonomicznej rodziców, jakości edukacji czy miejsca, w którym dorastamy. Oczywiście później możemy podejmować własne decyzje, ale punkt startowy ma znaczenie. Bo trzeba powiedzieć sobie wprost, że nie wszyscy zaczynamy z tego samego miejsca – podsumowuje dr Małkowicz.

Długowieczność w Polsce. Czy naprawdę wszyscy mamy równe szanse?

Statystyki pokazują, że średnia długość życia w Polsce rośnie. Problem polega jednak na tym, że zamiast zadawać sobie pytanie: jak długo żyjemy, powinniśmy raczej zastanowić się: kto tak naprawdę ma szansę przeżyć dodatkowe lata w zdrowiu. Wnioski płynące z raportu „Spojrzenie Polaków na długowieczność. Między deklaracjami a codziennością” są dość jednoznaczne. Na zdrowie wpływa nie tylko to, co jemy, ile śpimy, czy jak często ćwiczymy. Znaczenie ma również bezpieczeństwo finansowe. Co więcej, życie w ciągłej niepewności materialnej oznacza także życie w przewlekłym stresie. Tymczasem długotrwałe napięcie wpływa na sen, regenerację, układ odpornościowy, ryzyko depresji czy chorób sercowo-naczyniowych. Z czasem zaczyna przekładać się nie tylko na samopoczucie, ale również na długość życia. I być może właśnie dlatego dyskusja o długowieczności coraz rzadziej jest wyłącznie rozmową o zdrowiu. Coraz częściej staje się również rozmową o nierównościach społecznych.